«…καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς»

του Χρόνη Μίσσιου

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο που η Ελλάδα παραδίνεται στο χάος του Εμφυλίου, ο δεκαεξάχρονος Χρόνης Μίσσιος συλλαμβάνεται, φυλακίζεται, βασανίζεται και καταδικάζεται σε θάνατο. Αποφυλακίζεται το 1973, αφού έχει περάσει εικοσιένα χρόνια σε φυλακές και εξορίες. Αυτήν την περίοδο της ζωής του διηγείται στο σπουδαίο αφήγημα-μαρτυρία «…καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς».

Δραματουργία

Ο Μίσσιος γράφει ένα βιβλίο σε γλώσσα λαϊκή, ξεκάθαρη, βλάσφημη, σαρκαστική, ανυπότακτη, που εξιστορεί μια σπαρακτική περιπέτεια με διπλή όψη. Από τη μια, η ιστορία της δικής του μικρής ύπαρξης που την άρπαξαν οι σκοτεινοί καιροί και την λεηλάτησαν κι από την άλλη η ιστορία μιας πατρίδας που την υπερασπίστηκαν λιοντάρια και την πρόδωσαν κοριοί. Θα περάσει είκοσι και ένα χρόνια σε φυλακές, εξορίες, τόπους εκτοπισμού, μαρτυρίου και εξευτελισμών, παλεύοντας λυσσαλέα να παραμείνει άνθρωπος ενώ γύρω του τα πάντα συμπεριλαμβανομένης και της ανθρωπιάς, καταρρέουν. Μπαίνει στην τρομαχτική λαίλαπα, ένα παιδί αμούστακο κι όταν θα βγει οριστικά πια, θα είναι άντρας ώριμος, ένας “άλλος”, ένας βαθιά συγκλονισμένος, πληγωμένος άνθρωπος. Βλέπει τα όνειρα για μια Ελλάδα λεύτερη και δυνατή να συντρίβονται, βλέπει εκείνους που τα υπερασπίστηκαν στην πρώτη γραμμή της αντίστασης, να πεθαίνουν, να καταρρέουν, να υπαναχωρούν ή ακόμα χειρότερα να υπονομεύουν τον ίδιο τους τον αγώνα άλλοτε με ανόητες κι εμμονικές αγκυλώσεις, άλλοτε με αναξιοπρεπείς διακρίσεις κι άλλοτε με παράλογες αποφάσεις κι ύποπτες, διχαστικές εντολές. Ο 17χρονος Θεσσαλονικιός, απρόβλεπτος, άγριος, ευαίσθητος, τρυφερός, επίμονος, πιστός, ανθεκτικός, που ενηλικιώνεται σε εξορίες, στρατόπεδα και φυλακές, φτάνει ως τα όρια της αντοχής του και τα ξεπερνάει, σε κάθε επίπεδο, συναισθηματικό, ψυχικό, σωματικό, ενώ ταυτόχρονα έρχεται αντιμέτωπος με οδυνηρές αλήθειες που διασαλεύουν σχεδόν τη λογική του. Μια αφήγηση που έρχεται από ένα σκοτεινό παρελθόν για να συναντήσει ένα δυσοίωνο μέλλον, αποδεικνύοντας πως οι εποχές, όσο ελπιδοφόρα κι αν αλλάζουν, φέρουν πάντα μέσα τους το σπόρο ενός φυτού δηλητηριώδους που αναγεννιέται αέναα. Και τι κρίμα που διαχρονικά, ενώ οι δολοφόνοι κι οι ακόλουθοι τους, λεηλατούν αποτελεσματικά τις κοινωνίες, το αντίπαλο δέος διχάζεται και συμβιβάζεται, προδίδοντας τους δικούς του ακόλουθους. Οι ψεύτικες δημοκρατίες των καπιταλιστών, αιώνες τώρα, παίρνουν από τους πολίτες τα πάντα, όλα εκτός από την ελπίδα. Αυτήν, θα τους την πάρουν οι προοδευτικοί σωτήρες τους, αυτοί που πολεμώντας το τέρας, κατάφεραν τελικά να του μοιάσουν… Κι οι μόνοι αλώβητοι παραμένουν οι αθώοι, εκείνοι δηλαδή που σκοτώθηκαν νωρίς.

Η παράσταση

Μπορεί να το ‘χουν πλανέψει, ακρογιαλιές δειλινά, και σκλαβωμένη για πάντα κρατούνε τη δόλια καρδιά. Μπορεί ακόμα μπορεί να έχει πια τρελαθεί και τότε ποιος θα ρωτήσει να μάθει ποτέ το γιατί...

Με μια υποδειγματική θεατρική διασκευή από την Σοφία Καραγιάννη και την Μυρτώ Αθανασοπούλου, το λογοτέχνημα κι ιστορικό ντοκουμέντο ανεβαίνει στη σκηνή. Ο λόγος αποκτά ένα άλλο βάρος καθώς οι πιο σημαντικές στιγμές του συγγραφικού πονήματος γίνονται δράσεις κι οι ήρωες, θετικοί κι αρνητικοί ζωντανεύουν για να ουρλιάξουν επιτέλους τις αντιφάσεις, το μίσος, το φόβο και την αλήθεια τους. Ένα τραπέζι, τέσσερις καρέκλες, ένα δείπνο. Αυτό είναι όλο. Οι ηθοποιοί ντυμένοι με σκούρα ρούχα, μαύρα του πένθους. Ελιές, κρεμμύδια, μήλα άγουρα και ώριμα, τα ρόδια της Περσεφόνης, λουλούδια σε βάζο ή σκόρπια αποκομμένα από τους μίσχους τους, μια καράφα και τέσσερα ποτήρια με κόκκινο κρασί. Και ψωμί. Ψωμί χαραγμένο σαν πρόσφορο, για να τιμηθούν οι άγιες, ανώνυμες ψυχές που θυσιάστηκαν. Η Καραγιάννη στήνει γύρω απ’ αυτό το τραπέζι έναν αρχαίο κυκλοτερή χορό, στον οποίο ο κορυφαίος ο Θεσσαλονικιός, ερμηνευμένος από τον Ιωσηφίδη, αναλαμβάνει την αφήγηση, δίνει το ρυθμό, ορίζει τις δράσεις, αναθυμάται και αναβιώνει το κάθε γεγονός με τους Πασσά, Μαμιό και Μάνθο, να γίνονται τα πρόσωπα του μύθου του, οι ζωντανοί σύντροφοι, οι νεκροί σύντροφοι, οι βασανιστές, η μάνα... Έναρξη στο κόκκινο, κόκκινοι φωτισμοί, κόκκινο κρασί που προσφέρεται σαν αγίασμα. Ξύλο, καψώνια, ανακρίσεις, εξομολογήσεις όλα μέσα από κινήσεις συμβολικές, εξαιρετικής αισθητικής έμπνευσης αλλά και συνταρακτικής ωμότητας, σκληρότητας, βαναυσότητας. Ο θεατής λειτουργεί σαν παρατηρητής και ταυτόχρονα συμμετέχει ενεργά, καθώς μέσα στο κεφάλι του ζωντανεύουν ολοκληρωμένες σαν να ήταν προσωπικά βιώματα, οι σκηνικές δράσεις που εξιστορούν τις μνήμες, όχι μόνο με τον λόγο και την σωματικότητα αλλά και με μια υπόγεια ενέργεια, που διαποτίζει τις ερμηνείες. Το τραγούδι του Τσιτσάνη, αντηχεί σαν το ρέκβιεμ ενός κόσμου που υπήρξε τόσο ακέραιος ώστε καμία οργή, κανένας φανατισμός και κανένα μίσος να μην μπορεί να δημιουργήσει ρωγμές στο αργασμένο από την ιστορία, πετσί του. Οι ρυθμοί, άλλοτε ιλιγγιώδεις κι άλλοτε νοσταλγικοί, άλλοτε μπουκωμένοι από ανάσες που κρατήθηκαν πολύ, άλλοτε τελετουργικοί ή πένθιμοι, κινητοποιούν την αφήγηση, προκαλώντας απανωτές ανατριχίλες στους θεατές που παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα. Η ευφυής κινησιολογία αναδεικνύει τις περιπέτειες των σωμάτων, συντελεί στον σαρκασμό, την ειρωνεία, το χιούμορ. Όπως εκείνη η απίστευτη σκηνή του μαθήματος χορού. Τα μελετημένα μουσικά ακούσματα έρχονται να συνταιριαστούν με τους φωτισμούς και τους φυσικούς ήχους που παράγονται επί σκηνής για να δώσουν στις δράσεις συνοχή και συμπύκνωση. Οι ηθοποιοί της ομάδας με εξαιρετική χημεία ανάμεσα τους και βαδίζοντας στα μονοπάτια της σκηνοθεσίας αβίαστα, καταφέρνουν να δημιουργήσουν ξανά τις καταστάσεις αντί να τις αναπαραστήσουν. Η συγκίνηση που ξεπηδάει αυθόρμητα, ρέει από την ίδια την πηγή της ιστορίας, το θέατρο γίνεται αρένα για μια ζώσα αναμέτρηση με τα γεγονότα. Κάποιοι μαθαίνουν, κάποιοι ξαναθυμούνται, κάποιοι αναπολούν. Ναι… αναπολούν ίσως... γιατί αυτές οι σκοτεινές μέρες ήταν μαζί μέρες πόνου κι ευτυχίας, ήταν οι μέρες που οι ήρωες μπορεί να προχωρούσαν στα σκοτεινά αλλά ήταν ζωντανοί. Ήταν ζωντανοί, είχαν ανοιχτές πληγές, πονούσαν και προχωρούσαν.

Η παράσταση παίζεται για τέταρτη χρονιά κι αυτό πραγματικά δεν μου κάνει καμία εντύπωση. Θα έπρεπε να παίζεται ξανά και ξανά μέχρι να τη δούμε και να την ξαναδούμε όλοι. Κι ίσως έτσι κάπως να θυμηθούμε σαν λαός και σαν έθνος πως κάποτε, κάποιοι μαχητές στάθηκαν στο πραγματικό μπόι του ανθρώπου. Η ήττα τους, η μοναδική τους ήττα, θα ήταν να ξεχάσουμε… να τους ξεχάσουμε… Κι όχι βέβαια για να μείνουν αυτοί ζωντανοί με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο στη μνήμη μας... δεν θα καταδέχονταν μια τέτοια αλαζονική ανταμοιβή... αλλά για να βρούμε εμείς μέσα από τη δική τους μνήμη, ένα τρόπο να ξαναζήσουμε.

Σκηνοθεσία: Σοφία Καραγιάννη

Δραματουργική επεξεργασία: Σοφία Καραγιάννη, Μυρτώ Αθανασοπούλου

Σκηνικά-Κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα

Μουσική: Μάνος Αντωνιάδης

Επιμέλεια κίνησης: Μαργαρίτα Τρίκκα

Φωτισμοί: Βασιλική Γώγου

Βοηθός σκηνοθέτη: Αθανασία Κυμπούρη

Φωτογραφίες: Χριστίνα Φυλακτοπούλου

Trailer: Στέφανος Κοσμίδης

Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη

Παραγωγή:GAFF

Ερμηνεία: Ιωσήφ Ιωσηφίδης, Κωνσταντίνος Πασσάς, Δημήτρης Μαμιός, Γιάννης Μάνθος

Πληροφορίες Παράστασης

Παραστάσεις: Από Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου

Ημέρες & ώρες παραστάσεων

Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15

Διάρκεια παράστασης 85 λεπτά

Τιμές εισιτηρίων

Α Ζώνη 18€ κανονικό, 16€ Φοιτητικό, Ανέργων, Άνω των 65,ΑμεΑ,

Β Ζώνη 17€ κανονικό, 15€ Φοιτητικό, Ανέργων, Άνω των 65, ΑμεΑ

Ατέλεια 8€

Προπώληση εισιτηρίων

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/kala-esy-skotothikes-noris-4os-xronos/

Σύγχρονο Θέατρο

Ευμολπιδών 45

Γκάζι

(σταθμός Μετρό: Κεραμεικός)

Τηλέφωνο: 210 3464380