Νεκρές ψυχές

του Νικολάι Γκόγκολ

Στα μισά του 19ου αιώνα, η φεουδαρχία αρχίζει να υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της στον έκλαμπρο καπιταλισμό. Έμποροι, επιχειρηματίες, βιοτέχνες ξεφυτρώνουν από παντού και προσπαθούν να στήσουν ένα νέο οικονομικό σύμπαν βασισμένο σε κώδικες και δυναμικές, άγνωστες ως τότε, τουλάχιστον σε μεγάλη κλίμακα. Στη Ρωσία των τεραστίων εκτάσεων, οι αλλαγές αυτές εκτείνονται σε ανάλογες κλίμακες, κλυδωνίζοντας τα πολιτικοκοινωνικά δεδομένα και εισάγοντας νέα ήθη και μια διαφορετική κατανομή πλούτου και αξιών. Κι όπως συμβαίνει στις ανθρώπινες κοινωνίες, κάθε αλλαγή γίνεται για να παραμείνουν όλα ίδια. Οι εξουσίες μετατίθενται αλλά οι εξουσιαστές θριαμβεύουν, το χρήμα κινείται προς άλλες κατευθύνσεις αλλά οι θηρευτές του πλούτου παραμένουν εξ ίσου διεφθαρμένοι, άρρωστοι και επικίνδυνοι. Ο ήρωας του Γκόγκολ είναι κάποιος που ανατράφηκε με την λογική πως η μοναδική αξία που παραμένει αδιαπραγμάτευτη στην ανθρώπινη κοινωνία, είναι το κέρδος. Ο πατέρας του άνοιξε ένα δρόμο κι εκείνος με τα λιγοστά του εφόδια είναι αποφασισμένος να προχωρήσει σ΄αυτόν τον δρόμο κι αν συναντήσει εμπόδια να τα υπερκεράσει. Ο Τσίτσικωφ έχει μια ιδέα για να μπορέσει να εισαχθεί στον κύκλο των πετυχημένων νεόπλουτων επιχειρηματιών και είναι αποφασισμένος να την κάνει πράξη. Θα αγοράσει από τους φεουδάρχες νεκρές ψυχές. Εργάτες που ενώ πέθαναν, δεν έχουν ακόμα περάσει εντελώς στην ανυπαρξία αφού είναι καταγεγραμμένοι ως ζωντανοί στα μητρώα για το διάστημα που μεσολαβεί από την μία, στην άλλη απογραφή. Αποκτώντας έτσι φτηνά μια στρατιά δουλοπάροικων, μπορεί να εξασφαλίσει τα επιδόματα του κράτους για τα φαντάσματα του τα οποία επιπροσθέτως δεν κοστίζουν παρά μόνο έναν μικρό κρατικό φόρο. Σας θυμίζει κάπως ΟΠΕΚΕΠΕ; Ναι, μόνο που πρόκειται για μια ταπεινή πρωτοβουλία ενός πονηρού φτωχοδιάβολου κι όχι για κρατικό σκάνδαλο με ανάμιξη του ίδιου του πρωθυπουργού. Φαίνεται πως καθώς οι αιώνες ακολουθούν ο ένας τον άλλο, οι σκανδαλώδεις απατεωνιές όχι μόνο επαναλαμβάνονται αλλά βελτιώνονται κιόλας σε επίπεδο κλίμακας. Ο Τσίτσικωφ ξεκινάει μια οδύσσεια, περνώντας από κτήμα σε κτήμα για να πείσει κάθε λογής κτηματίες να του πουλήσουν τις άχρηστες κι επιζήμιες νεκρές ψυχές τους, δίνοντας μας ένα πανόραμα των χαρακτήρων της επαρχίας της Ρωσίας και βάζοντας μας για άλλη μια φορά στη διαδικασία να κάνουμε συγκρίσεις με το σήμερα. Αναγνωρίζουμε στα πρόσωπα που συναντάει, ομοιότητες με τα κάθε λογής καθάρματα που κυκλοφορούν ανενδοίαστα στον αιώνα μας. Εν τέλει ο ήρωας παγιδεύεται καθώς γίνεται στόχος ενός χαρτοπαίχτη κι απατεώνα ο οποίος φροντίζει να διαδώσει γι’ αυτόν κάθε λογής φήμες αν και δεν θα ανιχνεύσει ποτέ τον πραγματικό του στόχο, δεν είναι αρκετά ευφυής γι’ αυτό. Και τότε οι νεκρές ψυχές τον περικυκλώνουν, μέσα από τον τρόμο του πως δεν θα προλάβει να ξεφύγει, πέφτει σε παράκρουση κι αρχίζει να συνομιλεί μαζί τους, ν’ αναρωτιέται για τη μικρή ζωούλα τους και τον τρόπο θανάτου τους. Οι φωνές που έχουν για πάντα σωπάσει, κατακυριεύουν τον νου του και εκεί στην δραματουργική επεξεργασία της σκηνοθέτιδος ακούγεται και το ερώτημα που μας φέρνει αντιμέτωπους με μια οικεία, δική μας τραγωδία: Κι εσείς οι 57; Πως χαθήκατε όλοι μαζί; Μήπως σε κάποια πυρκαγιά, μήπως σας τέλειωσε το οξυγόνο; Φυσικά δεν θα ξέφευγε από μια τέτοια δραματουργία κι ο σχολιασμός της δικαιοσύνης με την μορφή του δικαστικού εκπρόσωπου που όχι μόνο δεν απονείμει δικαιοσύνη αλλά πεθαίνει στη διάρκεια της δίκης, πριν φυσικά βγάλει το πόρισμα. Είναι πολύ καλά οργανωμένη αυτή η θεατρική απόδοση της Καραγιάννη, με εσωτερικό ρυθμό και δράσεις που εισχωρούν η μία μέσα στην άλλη, προσφέροντας μας μια εμπεριστατωμένη εικόνα του διηγήματος του Ρώσου δραματουργού. Η σκωπτική ματιά, η σκοτεινή διακωμώδηση, η ανάπλαση των χαρακτήρων μέσα από τις πιο αιχμηρές εκφάνσεις των προσωπικοτήτων τους κι η διάχυτη ατμόσφαιρα παρακμής, σήψης και κοινωνικής υποκρισίας μας δίνουν μια εξαιρετική εικόνα αυτού του ζοφερού κόσμου που είναι τόσο του Γκόγκολ όσο και δικός μας.

Η παράσταση

Η Σοφία Καραγιάννη έστησε μια περφόρμανς εξαιρετικής ποιότητας, χρησιμοποιώντας μια εξπρεσιονιστική τεχνική σαν ραχοκοκαλιά με αιφνίδιες εμβαπτίσεις άλλοτε στον ρεαλισμό κι άλλοτε στον ποιητικό σουρεαλισμό. Το λιτό, εξαιρετικά λειτουργικό σκηνικό που μετακινείται και δημιουργεί άλλοτε απομονωμένες νησίδες κι άλλοτε ευρύτερους χώρους συνάθροισης, δημιουργεί εικόνες εξαιρετικής αισθητικής χωρίς να υστερεί και όσον αφορά τη συμβολική του διάσταση. Μαζί με τα χαρακτηριστικά, ευφάνταστα κουστούμια που ορίζουν μπρεχτικά τους ηθοποιούς στους διαφορετικούς χαρακτήρες του δράματος, προσφέρει στην σκηνοθεσία την δυνατότητα να επεξεργαστεί τα ευρήματα της και να τα αναδείξει. Η απολύτως πειθαρχημένη κινησιολογία εξυπηρετεί το γκροτέσκ και την ειρωνεία ενώ δημιουργεί με την εναλλαγή των συνθέσεων, ζωντανούς πίνακες σε συνδυασμό και με τους εξπρεσιονιστικούς φωτισμούς. Ο Ιωσηφίδης ως Τσίτσικοφ πλάθει έναν χαρακτήρα πολυσήμαντο και με εκρηκτικές αντιθέσεις, άλλοτε αδύναμο κι ενοχικό παιδί που θέλει να δικαιώσει το πατρικό πρότυπο, άλλοτε δαιμόνιος επιχειρηματίας που διεκδικεί με πανουργία τα παράνομα κέρδη και αποκρύπτει έντεχνα το σκοπό του, άλλοτε γοητευτικός συνδαιτυμόνας που φλερτάρει και διασκεδάζει, άλλοτε αδίστακτος κερδοσκόπος, άλλοτε τρομοκρατημένο και παγιδευμένο θύμα, άλλοτε ένα πλάσμα διαχρονικό, παγιδευμένο στην ονείρωξη του που συνομιλεί με τους νεκρούς κι άλλοτε ένας ξεγυμνωμένος πια κι ηττημένος άντρας που εκρήγνυται προκαλώντας βίαια τους διώκτες του. Οι τέσσερις ηθοποιοί που έχουν αναλάβει όλους τους υπόλοιπους ρόλους, υποδυόμενοι άντρες, γυναίκες, άλογα, σκυλιά με τον πιο ευφάνταστο τρόπο, ακολουθούν την χορογραφία της παράστασης με υποδειγματική πειθαρχία, συντονίζονται άριστα και με την σκηνοθεσία και με την δραματουργία, διατηρώντας τους ρυθμούς σε εγρήγορση και προσφέροντας στιγμές αφοπλιστικής εκφραστικότητας.

Σκηνοθεσία-Ελεύθερη απόδοση\Διασκευή: Σοφία Καραγιάννη

Σύμβουλος Δραματουργίας: Σβετλάνα Μαμαλούι

Σκηνικά-Κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα

Πρωτότυπη μουσική: Γιώργος Χριστιανάκης

Επιμέλεια κίνησης: Μαργαρίτα Τρίκκα

Σχεδιασμός φωτισμών: Βασιλική Γώγου

Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαρία Χαριτοπούλου

Μακιγιάζ: Στέλλα Χατζοπούλου

Φωτογραφίες: Χριστίνα Φυλακτοπούλου

Trailer: Στέφανος Κοσμίδης

Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη

Παραγωγή: GAFF

Ερμηνεία (αλφαβητικά): Ιωσήφ Ιωσηφίδης, Διονύσης Λάνης, Γιάννης Μάνθος, Χρήστος Παπαδόπουλος, Κωνσταντίνος Πασσάς

Φωνή: Γιώργος Χριστιανάκης

Ημέρες & ώρες παραστάσεων

Σάββατο στις 18:15

Κυριακή στις 20:30

Ως και το τέλος Ιανουαρίου

Διάρκεια παράστασης : 90 λεπτά

Τιμές εισιτηρίων

Κανονικό : 18€

Μειωμένο (Φοιτητικό, Ανέργων – ΑΜΕΑ - Άνω των 65) : 16€

Ομαδικό (πάνω από 10 άτομα): 14€

Ατέλεια: 8€ (αγορά στο ταμείο)

Προπώληση εισιτηρίων: στο MORE.COM

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/nekres-psyxes-2os-xronos/

Θέατρο Θησείον, Ένα Θέατρο Για Τις Τέχνες

Τουρναβίτου 7, Αθήνα

Τηλ. 21 0325 5444